จิ้งหรีดไทยกำลังถูกพูดถึงในฐานะโปรตีนทางเลือกที่ตลาดโลกเริ่มเปิดรับ สหภาพยุโรปอนุญาตให้ขายจิ้งหรีดบ้านแบบแช่แข็ง อบแห้ง และผงได้ตั้งแต่ปี 2565 ส่วนองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระบุว่าจิ้งหรีดใช้อาหารสัตว์น้อยกว่าวัวราว 6 เท่า เมื่อผลิตโปรตีนปริมาณเท่ากัน เกษตรกรและผู้ประกอบการที่เลี้ยงหรือแปรรูปจิ้งหรีดจึงมีโอกาสด้านตลาด แต่มาตรฐานและความปลอดภัยของอาหารยังเป็นเงื่อนไขสำคัญ
โภชนาการของจิ้งหรีด ตามข้อมูล FAO
แมลงกินได้มีโปรตีนคุณภาพสูง วิตามิน และกรดอะมิโนที่ร่างกายมนุษย์ต้องการ ข้อมูลนี้มาจากหน้า Edible insects ของ FAO แมลงส่วนใหญ่ยังมีกรดไขมันในระดับใกล้เคียงปลา และมีใยอาหารกับแร่ธาตุหลายชนิด เช่น ทองแดง เหล็ก สังกะสี และซีลีเนียม
หน่วยงานเดียวกันมองว่าแมลงเป็นอาหารเสริมที่สำคัญสำหรับเด็กที่ขาดสารอาหาร ข้อมูลชุดนี้เป็นภาพรวมของแมลงกินได้ทั้งกลุ่ม ไม่ได้บอกว่าจิ้งหรีดจากฟาร์มใดมีค่าสารอาหารเท่าไร ผู้บริโภคที่สนใจผลิตภัณฑ์ตัวไหนจึงควรดูฉลากโภชนาการของสินค้าตัวนั้นโดยตรง และไม่ควรเอาตัวเลขรวมของแมลงทั้งกลุ่มไปใช้แทนค่าของสินค้าแต่ละยี่ห้อ
เหตุผลที่แมลงถูกมองว่าเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
แมลงเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อได้อย่างมีประสิทธิภาพสูง จิ้งหรีดใช้อาหารสัตว์น้อยกว่าวัวราว 6 เท่าเพื่อให้ได้โปรตีนปริมาณเท่ากัน และแมลงยังเลี้ยงด้วยของเหลือทางอินทรีย์ได้ ตามที่ FAO อธิบายไว้ในหน้าเดียวกัน
ในด้านก๊าซเรือนกระจก แมลงปล่อยก๊าซเรือนกระจกและแอมโมเนียน้อยกว่าปศุสัตว์ทั่วไป ตัวอย่างที่ FAO ยกคือหมูปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อน้ำหนักตัวหนึ่งกิโลกรัมมากกว่าหนอนนก (mealworm) 10-100 เท่า ตัวอย่างนี้เทียบกับหนอนนก ไม่ใช่จิ้งหรีด จึงเอามาใช้แทนตัวเลขของจิ้งหรีดไม่ได้
FAO ยังชี้ว่าการเลี้ยงแมลงเพื่อเป็นอาหารคนและอาหารสัตว์เป็นเรื่องค่อนข้างใหม่ อาหารจากแหล่งใหม่แบบนี้อาจเป็นโจทย์ใหม่ของหน่วยงานความปลอดภัยอาหารและผู้ผลิต ซึ่งเป็นเหตุผลที่เรื่องมาตรฐานยังถูกพูดถึงควบคู่กับข้อดีด้านสิ่งแวดล้อมเสมอ

รายการอาหารชนิดใหม่ของยุโรปที่เกี่ยวกับจิ้งหรีด
คณะกรรมาธิการยุโรปจัดทำรายการอาหารชนิดใหม่ (novel food) ที่อนุญาตให้ขายในสหภาพยุโรป สำหรับจิ้งหรีดบ้าน (Acheta domesticus) มี 2 ฉบับ ข้อบังคับ (EU) 2022/188 ลงวันที่ 10 ก.พ. 2565 อนุญาตจิ้งหรีดบ้านแบบแช่แข็ง อบแห้ง และผง ต่อมาข้อบังคับ (EU) 2023/5 ลงวันที่ 3 ม.ค. 2566 อนุญาตผงจิ้งหรีดบ้านแบบสกัดไขมันบางส่วน
รายการเดียวกันยังมีแมลงชนิดอื่นด้วย เช่น ตัวอ่อนหนอนนกสีเหลือง (Tenebrio molitor) แบบอบแห้งตามข้อบังคับ (EU) 2021/882 ลงวันที่ 1 มิ.ย. 2564 และตั๊กแตนอพยพ (Locusta migratoria) ตามข้อบังคับ (EU) 2021/1975 ลงวันที่ 12 พ.ย. 2564 การที่แมลงหลายชนิดอยู่ในรายการเดียวกันบอกให้เห็นว่ายุโรปพิจารณาเป็นรายชนิดและรายรูปแบบ ไม่ได้เปิดกว้างให้แมลงทุกอย่างโดยอัตโนมัติ
ผู้ประกอบการที่อยากส่งจิ้งหรีดเข้ายุโรปจึงควรเช็กรายการล่าสุดของคณะกรรมาธิการก่อนวางแผนผลิตภัณฑ์ สินค้าต้องตรงกับชนิดและรูปแบบที่ได้รับอนุญาต เช่น จิ้งหรีดบ้านแบบแช่แข็ง อบแห้ง ผง หรือผงสกัดไขมันบางส่วน ถ้าสินค้าเป็นรูปแบบอื่น ควรตรวจกับรายการนี้ให้แน่ใจก่อนลงทุนผลิต
จิ้งหรีดไทยในสายตา FAO และสิ่งที่ต้องติดตาม
FAO จัดทำคู่มือ Guidance on sustainable cricket farming สำหรับเกษตรกรและผู้ตรวจฟาร์ม เผยแพร่เมื่อ 30 ธ.ค. 2563 คู่มือฉบับนี้อาศัยประสบการณ์การเลี้ยงจิ้งหรีดในไทยราว 20 ปี ตามที่ FAO ระบุ นั่นหมายความว่าการเลี้ยงจิ้งหรีดของไทยถูกใช้เป็นฐานของแนวทางที่องค์กรระหว่างประเทศเสนอให้ฟาร์มอื่น
องค์กรเดียวกันยังมีเอกสารว่าด้วยแมลงกินได้ในมุมความปลอดภัยอาหาร และเอกสารเรื่องความปลอดภัยของแหล่งอาหารใหม่ ซึ่งสะท้อนว่าความปลอดภัยเป็นหัวข้อที่ทั้งวงการต้องจับตา
ตัวเลขจำนวนฟาร์ม ผลผลิต และมูลค่าส่งออกจิ้งหรีดของไทยจากสื่อและงานวิจัยต่างกันมาก และยังไม่มีตัวเลขกลางจากหน่วยงานรัฐให้อ้างอิง ผู้อ่านที่เจอตัวเลขตามสื่อหรือโซเชียลจึงควรดูว่าตัวเลขนั้นมาจากแหล่งใด สิ่งที่ต้องติดตามต่อคือรายการอาหารชนิดใหม่ของยุโรปที่อัปเดตเป็นระยะ และตัวเลขจากหน่วยงานไทยเมื่อมีการเผยแพร่
ที่มา: FAO (หน้า Edible insects, คู่มือ Guidance on sustainable cricket farming และรายการเอกสารเรื่องแมลงกินได้) และรายการ Union list of novel foods ของคณะกรรมาธิการยุโรป







