การแชร์ข้อมูลส่วนตัวอย่างเบอร์โทร เลขบัตรประชาชน หรือที่อยู่ในกลุ่มแชตเพื่อน ดูเหมือนอยู่ในวงที่ไว้ใจได้ แต่ข้อมูลเหล่านี้ส่งต่อได้ง่ายและเรียกคืนไม่ได้ ข้อมูลกลุ่มนี้นับเป็นข้อมูลส่วนบุคคล จึงควรคิดให้รอบคอบแม้จะอยู่ในกลุ่มเพื่อนสนิท เพราะถ้าหลุดไปถึงมือคนที่ไม่หวังดี ผลที่ตามมาจะตกอยู่กับเจ้าของข้อมูลเอง
เรื่องนี้เกี่ยวกับทุกคนที่ใช้แอปแชต ทั้งคนที่ส่งข้อมูลของตัวเอง และคนที่เผลอส่งต่อข้อมูลของเพื่อนโดยไม่ได้ถามก่อน บทความนี้อธิบายว่าข้อมูลแบบไหนนับเป็นข้อมูลส่วนบุคคล กฎหมายมองการแชร์ข้อมูลในกลุ่มเพื่อนอย่างไร และควรทำอะไรก่อนกดส่ง
ข้อมูลที่นับเป็นข้อมูลส่วนบุคคล
พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 มาตรา 6 ให้ความหมายว่า ข้อมูลส่วนบุคคลคือข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลที่ทำให้ระบุตัวบุคคลนั้นได้ ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม แต่ไม่รวมข้อมูลของผู้ถึงแก่กรรมโดยเฉพาะ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส. หรือ PDPC) อธิบายไว้ในข้อหารือที่ 4/2567 ด้วยว่า ภาพหรือข้อความเกี่ยวกับบุคคลที่โพสต์บนเฟซบุ๊กและระบุตัวบุคคลได้ ถือเป็นข้อมูลส่วนบุคคลตามกฎหมายฉบับนี้
ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB) ยกตัวอย่างข้อมูลส่วนบุคคลไว้ในหน้าให้ความรู้เรื่องการป้องกันการโกง ได้แก่ ชื่อ-นามสกุล ชื่อเล่น เบอร์โทรศัพท์ เลขบัตรประชาชน วัน เดือน ปีเกิด ที่อยู่ อีเมล เลขบัญชีธนาคาร และเลขบัตรเครดิต ส่วนข้อมูลอ่อนไหว เช่น เชื้อชาติ ความเชื่อทางศาสนา ข้อมูลสุขภาพ ประวัติอาชญากรรม และข้อมูลชีวภาพ ธนาคารระบุว่าต้องขอความยินยอมโดยชัดแจ้ง และขอรวมกับข้อมูลทั่วไปไม่ได้
ธนาคารเตือนด้วยว่า ข้อมูลอย่างบัตรประชาชน เลขบัญชี ที่อยู่ และทะเบียนรถ มีความเสี่ยงสูงเพราะอาจถูกนำไปขายต่อให้มิจฉาชีพ โดยยกตัวอย่างกรณีให้ข้อมูลกับแหล่งเงินกู้นอกระบบ และเปรียบว่าเหมือน "ให้กุญแจบ้านกับโจร" ข้อมูลชุดเดียวกันนี้ถ้าหลุดจากกลุ่มแชตไปอยู่ในมือคนผิด ก็มีความเสี่ยงแบบเดียวกัน

กฎหมายมองการแชร์ข้อมูลส่วนตัวในกลุ่มเพื่อน
พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล มาตรา 4 (1) กำหนดว่า กฎหมายนี้ไม่ใช้บังคับกับการเก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ที่ทำเพื่อประโยชน์ส่วนตนหรือเพื่อกิจกรรมในครอบครัวของบุคคลนั้นเท่านั้น ข้อยกเว้นนี้ทำให้การคุยกันในหมู่เพื่อนทั่วไปไม่ถูกมองเหมือนการเก็บข้อมูลขององค์กร
สคส. ให้เหตุผลไว้ในข้อหารือที่ 4/2567 ว่า กฎหมายนี้มุ่งใช้กับผู้ควบคุมข้อมูลส่วนบุคคลที่เก็บรวบรวม ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลอย่างเป็นระบบหรือเป็นประจำสม่ำเสมอ เพื่อวัตถุประสงค์ใดอย่างหนึ่งขององค์กรหรือบุคคลนั้น ผู้ที่โพสต์เพื่อประโยชน์ส่วนตน และไม่ได้เก็บ ใช้ หรือเปิดเผยข้อมูลอย่างเป็นระบบ จึงอยู่นอกขอบเขตของกฎหมายฉบับนี้ตามมาตรา 4 (1)
แต่ข้อหารือเดียวกันก็เตือนไว้ว่า ถ้าการกระทำนั้นละเมิดสิทธิในความเป็นส่วนตัวของผู้อื่นเกินสมควร หรือเข้าองค์ประกอบความผิดตามกฎหมายอื่น ผู้กระทำอาจต้องรับผิดตามกฎหมายเหล่านั้นได้ เช่น พ.ร.บ.ว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 ประมวลกฎหมายอาญาในความผิดฐานหมิ่นประมาทหรือหมิ่นประมาทโดยโฆษณา หรือความรับผิดฐานละเมิดตามมาตรา 420 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ข้อหารือนี้พูดถึงการโพสต์บนเฟซบุ๊กเป็นหลัก ไม่ได้พูดถึงแชตกลุ่มโดยตรง และ สคส. ระบุให้พิจารณาตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี
สรุปให้เห็นภาพ คือการส่งเบอร์หรือภาพของตัวเองเข้ากลุ่มเพื่อนเป็นเรื่องส่วนตัว แต่ถ้าส่งต่อข้อมูลหรือภาพของคนอื่นในแบบที่ทำให้เขาเสียหาย ผู้ส่งอาจต้องรับผิดตามกฎหมายอื่นได้ และถ้าข้อมูลของตัวเองหลุดจากกลุ่มไปแล้ว ความเสียหายส่วนใหญ่ก็ตกอยู่กับเจ้าของข้อมูลเอง
ข้อควรทำก่อนส่งข้อมูลเข้ากลุ่ม
แนวทางต่อไปนี้เป็นข้อควรทำในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ข้อบังคับของกฎหมาย โดยเฉพาะกับข้อมูลที่เสี่ยงสูง เช่น เลขบัตรประชาชน เลขบัญชี และที่อยู่
- ถามตัวเองก่อนว่าข้อมูลนี้จำเป็นต้องส่งหรือไม่ และผู้รับจะนำไปใช้ทำอะไร
- ถ้าต้องส่งจริง ให้ส่งเฉพาะคนที่ต้องใช้ข้อมูล แทนการส่งเข้ากลุ่มใหญ่
- ไม่ส่งต่อเบอร์ ที่อยู่ หรือภาพของเพื่อนโดยไม่ถามเจ้าตัวก่อน
- ถ้าเห็นเพื่อนส่งข้อมูลสำคัญเข้ากลุ่ม ให้เตือนอย่างสุภาพ
หลักคิดเดียวกับที่ธนาคารแนะนำคือ ควรตรวจสอบว่าผู้รับข้อมูลจะนำไปใช้เพื่อวัตถุประสงค์ใด และข้อมูลที่ให้ไปควรถูกใช้เพื่อเรื่องนั้นเท่านั้น ในกลุ่มเพื่อนไม่มีใครบอกวัตถุประสงค์ไว้ล่วงหน้า ข้อมูลที่ส่งเข้าไปจึงไม่มีขอบเขตว่าจะถูกใช้หรือส่งต่อไปที่ใคร
สำหรับข้อมูลที่ให้กับองค์กร ธนาคารระบุว่าเจ้าของข้อมูลถอนความยินยอมได้ทุกเมื่อ และขอให้ลบ ทำลาย ระงับการใช้ชั่วคราว หรือทำให้ข้อมูลระบุตัวตนไม่ได้ สิทธิเหล่านี้ใช้กับองค์กรที่เก็บข้อมูล ไม่ได้ช่วยดึงข้อมูลกลับจากเครื่องของเพื่อนที่ส่งต่อไปแล้ว เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย ถ้าได้รับความเสียหายจากการที่ข้อมูลถูกเปิดเผย ควรปรึกษาทนายความหรือผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายตามข้อเท็จจริงของตนเอง
ที่มา: ข้อหารือที่ 4/2567 เรื่อง สถานีตำรวจ F ขอหารือกรณีผู้ใช้ Facebook ได้โพสต์รูปภาพและข้อความ สำนักงานคณะกรรมการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (สคส.) และหน้าให้ความรู้เรื่องข้อมูลส่วนบุคคลในหมวดป้องกันการโกง ธนาคารไทยพาณิชย์







