AR VR ในห้องเรียนเริ่มใช้ได้จริงแล้ว ครูไทยเปิดใช้แอป AR ฟรีของสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท., IPST) ได้ทันที และมีเครื่องมือบนเบราว์เซอร์ให้นักเรียนสร้างโลก 3 มิติเอง แต่งานวิจัยชี้ว่าผลต่อการเรียนรู้ขึ้นกับวิธีใช้ และเครื่องมือดังบางตัวในอดีตก็ปิดตัวไปแล้ว
บทความนี้รวบรวมเครื่องมือที่ยืนยันได้ว่ามีอยู่จริง ผลวิจัยที่วัดเป็นตัวเลข และข้อควรเช็กก่อนซื้อหรือเริ่มใช้ เพื่อให้ครูและโรงเรียนเลือกให้ตรงกับอุปกรณ์ที่มี
สสวท. ทำแอป AR เสริมหนังสือเรียนให้ใช้ฟรี
ตัวอย่างที่ใกล้ตัวที่สุดคือแอป AR สสวท. คณิต ประถม ซึ่งเป็นสื่อ AR แสดงภาพ 3 มิติประกอบหนังสือเรียนคณิตศาสตร์ระดับประถมศึกษา สสวท. ระบุว่าแอปนี้ทำไว้ให้ครูคณิตศาสตร์ใช้คู่กับหนังสือเรียน เพื่อช่วยฝึกการคิด วิเคราะห์ แก้ปัญหา และนำความรู้ไปใช้ แอปมีให้ดาวน์โหลดฟรีบน iPhone และ iPad
แอปออกครั้งแรกเมื่อเดือนพฤษภาคม 2562 และยังได้รับการอัปเดตต่อเนื่อง เวอร์ชัน 1.16 อัปเดตเมื่อ 8 พ.ย. 2568 ใช้ได้กับ iOS และ iPadOS 13.0 ขึ้นไป ผู้พัฒนาระบุว่าแอปไม่เก็บข้อมูลผู้ใช้ ข้อนี้สำคัญสำหรับโรงเรียนที่ต้องให้เด็กเล็กใช้งาน หน้าแอปไม่ได้ระบุว่ารองรับฟีเจอร์ช่วยการเข้าถึงอะไรบ้าง
จุดเด่นของแอปแบบนี้คือไม่ต้องซื้อแว่นหรืออุปกรณ์พิเศษ ครูใช้โทรศัพท์หรือแท็บเล็ตที่มีอยู่แล้วได้ แต่หน้าแอปใน App Store ระบุเฉพาะอุปกรณ์ของ Apple ครูที่ใช้เครื่องอื่นต้องตรวจก่อนว่าแอปรองรับหรือไม่
งานวิจัยบอกอะไรเรื่องผลต่อการเรียนรู้
งานทบทวนวรรณกรรมและวิเคราะห์อภิมานของ Garzón และคณะ ตีพิมพ์ในวารสาร Virtual Reality ปี 2562 รวบรวมงานวิจัย 61 ชิ้นที่เผยแพร่ระหว่างปี 2555-2561 พบว่า AR มีผลต่อประสิทธิผลการเรียนรู้ในระดับปานกลาง (ค่า d = 0.64) ประโยชน์ที่งานวิจัยรายงานมากที่สุดคือผลการเรียนที่ดีขึ้นและแรงจูงใจของผู้เรียน
ต้องอ่านผลนี้ด้วยความระวัง งานชิ้นนี้ศึกษา AR เท่านั้น ไม่รวม VR และครอบคลุมงานวิจัยถึงปี 2561 ผู้เขียนงานวิจัยยังชี้ว่าระบบ AR ที่ทบทวนมีเพียงระบบเดียวที่มีฟีเจอร์ช่วยการเข้าถึง และงานก่อนหน้าให้ความสำคัญกับความต้องการของผู้ใช้เฉพาะกลุ่มน้อย จึงยังพูดไม่ได้เต็มปากว่าเทคโนโลยีนี้ช่วยทุกคนได้เท่ากัน
สรุปได้ว่าหลักฐานชุดนี้สนับสนุนเรื่องผลการเรียนและแรงจูงใจ แต่ยังไม่มีข้อมูลในที่นี้ที่ยืนยันเรื่องการจดจำระยะยาว หรือการลดความเหลื่อมล้ำของนักเรียนในพื้นที่ห่างไกล สองข้อนี้จึงไม่ควรถูกนำเสนอเป็นข้อเท็จจริง
เครื่องมือที่ปิดตัวไปแล้ว และที่ยังใช้ได้
Google Expeditions เคยเป็นแอปพาทัศนศึกษาเสมือนจริงที่โรงเรียนรู้จักกันแพร่หลาย แต่ Google ประกาศเมื่อวันที่ 13 พ.ย. 2563 ว่าจะเลิกสนับสนุนแอป และแอปจะอยู่ใน Google Play และ App Store ถึงวันที่ 30 มิ.ย. 2564 ทัวร์ส่วนใหญ่ย้ายไปอยู่ใน Google Arts & Culture ซึ่งแสดงแบบ 360 องศาบน Android และ iOS และเปิดดูผ่านเว็บได้ Google ให้เหตุผลว่าประสบการณ์ที่ต้องใช้แว่น VR ไม่ได้เข้าถึงได้สำหรับผู้เรียนทุกคน (อ้างตามรายงานของ 9to5Google และ Input)
เรื่องนี้เป็นบทเรียนให้โรงเรียนที่คิดจะลงทุนกับแว่นจำนวนมาก เพราะบริการที่พึ่งพาอยู่อาจหยุดได้ ส่วนเครื่องมือที่ยังเปิดอยู่ เช่น Unimersiv บน Meta Quest Store เป็นแอปที่ให้ผู้ใช้เข้าไปเยือนสถานที่สำคัญอย่างวิหารอะโครโพลิสแห่งเอเธนส์ อนุสรณ์สถานลินคอล์น และเทพีเสรีภาพ มีทัวร์นำชมโดยนักประวัติศาสตร์เป็นกิจกรรมที่ผู้พัฒนาประกาศแยก หน้าร้านไม่ระบุราคา
อีกทางเลือกคือ Delightex Edu ซึ่งเดิมชื่อ CoSpaces Edu เป็นเครื่องมือสร้างงาน 3 มิติและเขียนโค้ดสำหรับห้องเรียน ใช้ได้ตั้งแต่ชั้นประถมถึงมัธยม ใช้งานบนเบราว์เซอร์ที่อัปเดตแล้วโดยไม่ต้องติดตั้ง มีแผน Basic ฟรีและแผน Pro แบบเสียเงิน รองรับโหมด AR และ VR นักเรียนสร้างโลกของตัวเองแล้วเข้าไปดูได้ การดูแบบ VR ทำได้ผ่านสมาร์ตโฟนด้วยแอปคู่กัน และมีไฟล์ APK ให้ติดตั้งบนอุปกรณ์ Android, Meta และ PICO

ครูและโรงเรียนควรเช็กอะไรก่อนเริ่มใช้
เริ่มจากอุปกรณ์ที่มีอยู่ เครื่องมือบนเบราว์เซอร์และแอป AR บนโทรศัพท์หรือแท็บเล็ตเริ่มได้เร็วและลงทุนน้อย ส่วน VR แบบสวมแว่นต้องเตรียมทั้งแว่น พื้นที่ และเวลาดูแลนักเรียน ควรเริ่มจากบทเรียนเดียวที่ภาพ 3 มิติช่วยอธิบายได้ชัด แล้วค่อยขยาย
ก่อนตัดสินใจ ให้ไล่เช็กตามนี้
- อุปกรณ์ที่เครื่องมือรองรับ ตรงกับที่โรงเรียนมีหรือไม่
- แผนฟรีใช้ได้พอกับห้องเรียนหรือต้องจ่ายเพิ่ม
- นักเรียนที่สวมแว่นไม่ได้ มีทางเรียนแบบอื่นหรือไม่
- แอปเก็บข้อมูลเด็กหรือไม่
- ผู้พัฒนายังอัปเดตแอปอยู่หรือไม่
ข้อสุดท้ายสำคัญไม่น้อยกว่าข้ออื่น เพราะกรณี Expeditions แสดงให้เห็นว่าเครื่องมือที่ได้รับความนิยมก็ถูกยกเลิกได้ ครูควรมีแผนสำรองที่ไม่พึ่งแพลตฟอร์มเดียว
ที่มา: สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (หน้าแอป AR สสวท. คณิต ประถม), Delightex Edu, Meta Quest Store (Unimersiv), Garzón และคณะ วารสาร Virtual Reality ปี 2562, 9to5Google และ Input เรื่องการเลิกสนับสนุน Google Expeditions







