ดอกเบี้ยนโยบายคืออัตราดอกเบี้ยที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ใช้เป็นเครื่องมือหลักของนโยบายการเงิน เพื่อกำหนดต้นทุนการกู้ยืมในระบบเศรษฐกิจ ผู้ตัดสินใจคือคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) ซึ่งลงมติด้วยเสียงข้างมากและเปิดเผยคะแนนเสียงต่อสาธารณะ ส่วนผลของการขึ้นหรือลดดอกเบี้ยแต่ละครั้งต้องใช้เวลาราว 2 ปีจึงจะเห็นเต็มที่
เรื่องนี้เกี่ยวกับทุกคนที่กู้ ฝากเงิน หรือทำธุรกิจ เพราะต้นทุนเงินในระบบเป็นพื้นฐานที่ทำให้คนและบริษัทตัดสินใจใช้จ่ายหรือลงทุน ข้อมูลด้านล่างอธิบายว่าดอกเบี้ยนโยบายคืออะไร ธปท. ตั้งเป้าหมายอะไร กนง. ทำงานอย่างไร และการประชุมครั้งที่ 4/2569 ได้ข้อสรุปว่าอย่างไร
ดอกเบี้ยนโยบายคือเครื่องมือหลักของ ธปท.
ธปท. ระบุว่านโยบายการเงินคือเครื่องมือของธนาคารกลางในการกำหนดต้นทุนการกู้ยืมหรือปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ และใช้อัตราดอกเบี้ยนโยบายเป็นเครื่องมือหลัก ตามหน้าอัตราดอกเบี้ยนโยบายของ ธปท. อัตรานี้คือ "อัตราดอกเบี้ยธุรกรรมซื้อคืนพันธบัตรแบบทวิภาคีระยะ 1 วัน" หรือดอกเบี้ยของธุรกรรม repo พันธบัตรรัฐบาลแบบ 1 วันระหว่างสองฝ่าย
ธปท. ตั้งเป้าหมายของนโยบายการเงินไว้ 3 ข้อ ได้แก่ เสถียรภาพด้านราคาในระยะปานกลาง เศรษฐกิจเติบโตอย่างยั่งยืน และเสถียรภาพของระบบการเงิน การทำงานให้ได้ทั้งสามข้อพร้อมกันจึงเป็นโจทย์ที่ กนง. ต้องชั่งน้ำหนักทุกครั้งที่ประชุม
ธปท. ดำเนินนโยบายภายใต้กรอบเป้าหมายเงินเฟ้อแบบยืดหยุ่น (Flexible Inflation Targeting) ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม 2543 สำหรับปี 2569 เป้าหมายระยะปานกลางคือเงินเฟ้อทั่วไปอยู่ในช่วงร้อยละ 1-3 โดยปีนี้มุ่งให้เงินเฟ้อค่อยๆ กลับเข้าสู่กรอบ และป้องกันไม่ให้เกิดภาวะเงินฝืด กนง. ประเมินว่าเงินเฟ้อเฉลี่ยปี 2569 จะอยู่ในระดับต่ำ และตั้งเป้าให้กลับเข้ากรอบในปี 2570
อีกเรื่องที่ควรรู้คือผลของนโยบายการเงินไม่ได้เห็นทันที ธปท. ระบุว่านโยบายการเงินใช้เวลาประมาณ 2 ปีถึงจะมีผลเต็มที่ต่อเศรษฐกิจ การปรับดอกเบี้ยแต่ละครั้งจึงเป็นการวางแนวทางล่วงหน้า ไม่ใช่การแก้ปัญหาเฉพาะหน้า
กนง. ลงมติอย่างไรและใครกำกับเป้าหมายเงินเฟ้อ
กนง. มีกรรมการ 7 คน มาจากผู้บริหาร ธปท. 3 คน และผู้ทรงคุณวุฒิจากภายนอก 4 คน กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิมีวาระคราวละ 3 ปี และดำรงตำแหน่งติดต่อกันได้ไม่เกิน 2 วาระ การตัดสินนโยบายใช้เสียงข้างมาก และ กนง. เปิดเผยจำนวนคะแนนเสียงต่อสาธารณะ ผู้อ่านจึงดูได้ว่ากรรมการเห็นตรงกันหรือแตกต่างกันในแต่ละครั้ง
ตามหน้ากำหนดการประชุมของ ธปท. กนง. ประชุมปีละ 6 ครั้ง และสามารถประชุมนัดพิเศษเพิ่มเติมได้หากจำเป็น ธปท. เผยแพร่แถลงข่าวและรายงานการประชุมของแต่ละครั้งไว้ในหน้าเดียวกัน
เป้าหมายเงินเฟ้อไม่ได้ ธปท. กำหนดเองฝ่ายเดียว รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังและ กนง. โดยผู้ว่าการ ธปท. ในฐานะประธาน ต้องตกลงร่วมกัน จากนั้นคณะรัฐมนตรีอนุมัติ สำหรับเป้าหมายปี 2569 ครม. อนุมัติเมื่อวันที่ 30 ธ.ค. 2568 และ กนง. ออกประกาศตามมาตรา 28/8 แห่งพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทยในราชกิจจานุเบกษา ลงวันที่ 5 ม.ค. 2569
มีกลไกรับผิดชอบด้วย ถ้าเงินเฟ้อทั่วไปเฉลี่ย 12 เดือนที่ผ่านมา หรือประมาณการเฉลี่ย 12 เดือนข้างหน้า อยู่นอกเป้าหมายระยะปานกลาง กนง. ต้องส่งจดหมายเปิดผนึกถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง อธิบายสาเหตุที่เงินเฟ้อออกนอกกรอบ แนวทางนโยบายการเงิน และระยะเวลาที่คาดว่าจะกลับเข้าเป้าหมาย ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ยยังอยู่นอกเป้าหมายต่อไป กนง. ต้องส่งจดหมายทุก 6 เดือน

ความคืบหน้าของดอกเบี้ยนโยบายจากการประชุมครั้งที่ 4/2569
เมื่อวันที่ 26 ส.ค. 2569 กนง. มีมติเอกฉันท์ให้คงอัตราดอกเบี้ยนโยบายไว้ที่ร้อยละ 1.00 ต่อปี ในการประชุมครั้งที่ 4/2569 กนง. ระบุว่าอัตราดอกเบี้ยระดับนี้เหมาะสมกับการสนับสนุนการฟื้นตัวของเศรษฐกิจ และนโยบายการเงินที่ผ่อนคลายควบคู่กับมาตรการทางการเงินเฉพาะจุดช่วยหนุนการฟื้นตัว
กนง. ประเมินว่าเศรษฐกิจปี 2569 และ 2570 ขยายตัวใกล้เคียงกับที่เคยประเมินไว้ การส่งออกและการลงทุนภาคเอกชนดีกว่าคาดจากวัฏจักรเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ แต่การบริโภคภาคเอกชนต่ำกว่าคาด เพราะประชาชนระมัดระวังการใช้จ่ายเมื่อค่าครองชีพสูงขึ้น ภาพรวมจึงยังขยายตัวต่ำและกระจายตัวไม่ทั่วถึง ภาคธุรกิจที่เกี่ยวกับเทคโนโลยีพึ่งพาการนำเข้าสูง ส่วน SMEs ยังเผชิญอุปสรรคในการปรับตัวและการแข่งขันที่รุนแรง
ด้านเงินเฟ้อ กนง. ประเมินว่าเงินเฟ้อทั่วไปปี 2569 และ 2570 ต่ำกว่าที่เคยคาดไว้ตามราคาพลังงานโลก เงินเฟ้อพื้นฐานปรับลดลงเล็กน้อย เงินเฟ้อทั่วไปมีแนวโน้มสูงขึ้นจนถึงไตรมาสที่ 1 ปี 2570 จากปรากฏการณ์เอลนีโญและการส่งผ่านต้นทุน แล้วจะกลับมาอยู่ในระดับต่ำ ขณะที่เงินเฟ้อคาดการณ์ระยะปานกลางยังอยู่ในกรอบเป้าหมาย
ในภาคการเงิน สินเชื่อรวมขยายตัว แต่ส่วนใหญ่เป็นสินเชื่อธุรกิจขนาดใหญ่เพื่อเป็นเงินทุนหมุนเวียน สินเชื่อ SMEs ยังหดตัว เพราะสถาบันการเงินยังระมัดระวังการปล่อยกู้ให้ลูกหนี้กลุ่มเสี่ยง คุณภาพสินเชื่อโดยรวมทรงตัว แต่ต้องติดตามความสามารถในการชำระหนี้ของ SMEs และครัวเรือนกลุ่มเปราะบาง กนง. สนับสนุนให้สถาบันการเงินดูแลลูกหนี้กลุ่มเปราะบางและ SMEs ที่มีศักยภาพผ่านมาตรการทางการเงินเฉพาะจุดให้มากขึ้น
ส่วนค่าเงิน เงินบาทเทียบดอลลาร์ สรอ. ผันผวนตามสถานการณ์ในตะวันออกกลางและทิศทางนโยบายของธนาคารกลางสหรัฐ (เฟด) ขณะที่อัตราผลตอบแทนพันธบัตรไทยทรงตัว
ความเสี่ยงที่ กนง. ติดตามต่อและวิธีตรวจกำหนดประชุม
กนง. ระบุว่าต้องติดตามสงครามในตะวันออกกลาง มาตรการกีดกันทางการค้า และความเสี่ยงด้านเงินเฟ้อ รวมถึงคุณภาพสินเชื่อของ SMEs และครัวเรือนกลุ่มเปราะบางต่อไป ปัจจัยเหล่านี้เป็นตัวกำหนดว่าการประชุมครั้งถัดไปจะคงหรือปรับดอกเบี้ย
ผู้ที่อยากรู้ผลการประชุมครั้งหลังสุดควรตรวจที่หน้าการประชุม กนง. ของ ธปท. เพราะ ธปท. เผยแพร่กำหนดประชุมประจำปีไว้ที่นั่น และ กนง. อาจประชุมนัดพิเศษเพิ่มได้ตามความจำเป็น เมื่อมีมติใหม่ ตัวเลขดอกเบี้ยนโยบายในข้อมูลข้างต้นอาจเปลี่ยนไป ส่วนกรอบเป้าหมายเงินเฟ้อ จำนวนกรรมการ และวิธีลงมติเป็นข้อมูลโครงสร้างที่เปลี่ยนไม่บ่อย
ที่มา: ธนาคารแห่งประเทศไทย ได้แก่ ผลการประชุม กนง. ครั้งที่ 4/2569 หน้าเกี่ยวกับนโยบายการเงิน หน้าอัตราดอกเบี้ยนโยบาย หน้าเป้าหมายนโยบายการเงิน และหน้าการประชุม กนง.







