งานวิจัยที่ทดสอบเรื่องโชคยังไม่ได้พิสูจน์ว่าฤกษ์ดีเปลี่ยนผลลัพธ์ของงานได้ แต่พบว่าความเชื่อว่าตัวเองมีโชคช่วยทำให้คนมั่นใจมากขึ้นและตั้งเป้าหมายสูงขึ้น ซึ่งส่งผลต่อสิ่งที่ลงมือทำจริง คนที่รอฤกษ์เปิดร้าน เลือกวันแต่งงาน หรือเลื่อนเดินทางเพราะหมอดูทัก จึงอาจได้อย่างน้อยหนึ่งอย่างจากวันที่เลือก คือใจที่พร้อมกว่าเดิม
งานวิจัยที่พูดถึงเรื่องนี้บ่อยที่สุดมาจากมหาวิทยาลัยโคโลญ ประเทศเยอรมนี ทีมวิจัยทดสอบเครื่องรางและคำอวยพรโชคดีกับงานในห้องทดลอง ไม่ได้ทดสอบฤกษ์โดยตรง จึงต้องดูให้ละเอียดว่าผลวิจัยบอกอะไรได้และไม่ได้บอกอะไร และควรระวังตรงไหนเมื่อความเชื่อเริ่มกลายเป็นเงื่อนไขที่ทำให้ไม่กล้าเริ่มทำอะไร
นักวิจัยโคโลญพบความเชื่อเรื่องโชคเพิ่มความมั่นใจ
การศึกษานี้เป็นของลีซานน์ ดามิช (Lysann Damisch) บาร์บารา สโตเบอร็อก (Barbara Stoberock) และโทมัส มุสไวเลอร์ (Thomas Mussweiler) จากมหาวิทยาลัยโคโลญ (University of Cologne) ตีพิมพ์ในวารสาร Psychological Science ปี 2010 ภายใต้ชื่อ Keep Your Fingers Crossed! How Superstition Improves Performance ตามข่าวแจ้งของสมาคมวิทยาศาสตร์จิตวิทยา (Association for Psychological Science)
ทีมวิจัยเชิญอาสาสมัครมาทำงานทดสอบ และให้เอาสิ่งของนำโชคของตัวเองมาด้วย ครึ่งหนึ่งได้สิ่งของคืนก่อนเริ่มทำ อีกครึ่งหนึ่งถูกบอกว่าจะได้คืนทีหลัง โดยอ้างว่ากล้องมีปัญหา ผลคือกลุ่มที่มีของนำโชคอยู่ข้างตัวทำเกมความจำบนคอมพิวเตอร์ได้ดีกว่า
ทีมวิจัยยังทดสอบกับงานที่ต้องใช้ความคล่องแคล่วของมือ โดยใช้คำอวยพรโชคดีว่า 'I press the thumbs for you' ซึ่งเป็นสำนวนเยอรมันที่ใกล้เคียงกับการไขว้นิ้วขอโชค ผู้ที่ได้รับคำอวยพรทำงานนั้นได้ดีขึ้นเช่นกัน
การทดสอบอื่นในงานเดียวกันชี้ว่าสาเหตุคือความมั่นใจในตัวเองที่เพิ่มขึ้น และผู้ที่รู้สึกเช่นนั้นตั้งเป้าหมายให้ตัวเองสูงขึ้นด้วย ข้อนี้สำคัญ เพราะอธิบายว่าสิ่งที่เปลี่ยนไปคือสภาพจิตใจของผู้ทำ ไม่ใช่วัตถุหรือวันเวลาที่อยู่ภายนอก
ฤกษ์ดีให้อะไรได้บ้างตามผลวิจัย
งานวิจัยชิ้นนี้ทดสอบเครื่องรางและคำอวยพรโชคดี ไม่ได้ทดสอบฤกษ์โดยตรง การนำผลมาใช้กับฤกษ์จึงเป็นการเทียบเคียงว่าความเชื่อเรื่องโชคแบบหนึ่งอาจให้ผลทางใจคล้ายกัน ไม่ใช่การพิสูจน์ว่าฤกษ์ใดฤกษ์หนึ่งดีหรือไม่ดี
ข่าวแจ้งของสมาคมฯ ก็ไม่ได้ระบุจำนวนอาสาสมัครหรือขนาดของผลต่าง และงานที่ทดสอบเป็นเกมความจำกับงานใช้มือในห้องทดลอง ซึ่งต่างจากการเปิดกิจการหรือการแต่งงานที่มีตัวแปรมากกว่ามาก ผู้อ่านจึงไม่ควรตีความว่าฤกษ์ดีรับประกันความสำเร็จของเรื่องใหญ่ในชีวิต
สิ่งที่พออ้างได้คือ ในการทดลองเหล่านี้ คนที่เชื่อว่ามีโชคอยู่ข้างตนรู้สึกมั่นใจกว่า ตั้งเป้าหมายสูงกว่า และทำงานตรงหน้าได้ดีกว่ากลุ่มที่ไม่มีสิ่งนั้น ส่วนคำถามว่าความเชื่อเรื่องฤกษ์ให้ผลแบบเดียวกันหรือไม่ ยังไม่มีงานวิจัยที่อ้างถึงในที่นี้ตอบไว้
แยกให้ออกระหว่างผลต่อผลงานกับ Placebo Effect
หลายคนเรียกเรื่องนี้รวมๆ ว่า Placebo Effect แต่ศัพท์นี้มีความหมายเฉพาะ ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานและการแพทย์ทางเลือกแห่งชาติของสหรัฐฯ (National Center for Complementary and Integrative Health หรือ NCCIH) ให้นิยามว่าเป็นผลลัพธ์ทางสุขภาพที่เป็นประโยชน์ ซึ่งเกิดจากการที่คนคาดหวังว่าการรักษานั้นจะช่วยได้
หน้าเดียวกันของ NCCIH ระบุว่างานวิจัยที่หน่วยงานสนับสนุนพบสัญญาณว่าการตอบสนองแบบนี้เกิดขึ้นได้แม้ผู้ป่วยไม่รู้ตัว และอาจเกิดได้แม้ผู้ป่วยรู้ว่าตนกำลังได้รับยาหลอก ท่าทีของผู้ให้การรักษาเองก็ทำให้เกิดการตอบสนองที่ดีได้โดยไม่ขึ้นกับตัวการรักษา
ดังนั้นการเปรียบฤกษ์ดีกับยาหลอกจึงใช้ได้เพียงในแง่หลักคิดว่า ความคาดหวังที่ดีมีผลต่อคน แต่งานของทีมโคโลญวัดผลงานที่ทำได้ ไม่ได้วัดผลทางสุขภาพ และไม่ควรอ้างงานวิจัยนี้เพื่อบอกว่าฤกษ์หรือเครื่องรางรักษาโรคได้ ถ้ามีปัญหาสุขภาพ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา
ใช้ฤกษ์ดีให้เป็นกำลังใจ ไม่ให้กลายเป็นข้อจำกัด
ถ้าอ่านผลวิจัยตามตัวอักษร สิ่งที่เปลี่ยนไปในการทดลองคือความมั่นใจและเป้าหมายที่สูงขึ้น ไม่ใช่ตัววันเวลาหรือวัตถุเอง ดังนั้นคนที่ได้วันดีตามที่ตนเชื่อแล้วรู้สึกว่าพร้อมลงมือ ก็ไม่ได้ทำอะไรผิด และความรู้สึกพร้อมนั้นสอดคล้องกับสิ่งที่งานวิจัยพบในกลุ่มทดลอง
ข้อควรระวังต่อไปนี้เป็นข้อสังเกตทั่วไป ไม่ใช่ผลวิจัย คือถ้าฤกษ์ถูกใช้เป็นเงื่อนไขว่าไม่ได้วันนี้จะไม่ทำเลย ความเชื่อที่เคยเป็นกำลังใจก็อาจกลายเป็นข้อจำกัด ทำให้เลื่อนเรื่องที่ควรเริ่มไปเรื่อยๆ การถามตัวเองว่าวันที่เลือกทำให้ใจพร้อมขึ้นหรือทำให้ไม่กล้าขยับ จึงเป็นเกณฑ์ที่ใช้ตัดสินได้ง่ายกว่าการถกเถียงว่าฤกษ์มีจริงหรือไม่
ฤกษ์ดีอาจไม่ได้เปลี่ยนโชคชะตา แต่ตามงานวิจัยชิ้นนี้ ความเชื่อที่ทำให้รู้สึกว่ามีโชคอยู่ข้างตัวสัมพันธ์กับความมั่นใจและเป้าหมายที่สูงขึ้น และถ้าวันที่เลือกทำให้ใจพร้อมแล้ว ก็ควรใช้ความพร้อมนั้นลงมือทำให้เต็มที่
ที่มา: ข่าวแจ้งของสมาคมวิทยาศาสตร์จิตวิทยา (Association for Psychological Science) เรื่องงานวิจัย Keep Your Fingers Crossed! How Superstition Improves Performance ของมหาวิทยาลัยโคโลญ และหน้า Placebo Effect ของศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานและการแพทย์ทางเลือกแห่งชาติสหรัฐฯ (NCCIH)







