บัตรประชาชนหายต้องทำอย่างไร ผู้ถือบัตรต้องยื่นคำขอมีบัตรใหม่ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายใน 60 วันนับแต่วันที่บัตรหายหรือถูกทำลาย ค่าออกบัตรใหม่ 100 บาท ถ้าเลยกำหนดโดยไม่ยื่น ผู้อายุ 15 ปีขึ้นไปมีโทษปรับไม่เกิน 100 บาท
ข้อมูลในบทความนี้อ้างตามพระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 ฉบับรวมการแก้ไขที่กรมการปกครอง (Department of Provincial Administration) เผยแพร่ ซึ่งมีเชิงอรรถถึงฉบับที่ 3 พ.ศ. 2554 ก่อนไปยื่นเรื่อง ควรโทรสายด่วนกรมการปกครอง 1548 เพื่อยืนยันอีกครั้ง
บัตรประชาชนหายต้องทำอย่างไร และต้องยื่นภายในกี่วัน
ต้องยื่นคำขอมีบัตรใหม่ภายใน 60 วัน ตามมาตรา 6 จัตวา ของพระราชบัญญัติดังกล่าว กฎหมายนับกำหนดเวลาจากวันที่บัตรหายหรือถูกทำลาย จึงควรจดไว้ว่าบัตรหายวันไหน และไม่ควรปล่อยไว้จนใกล้ครบกำหนด
สิ่งที่ผู้ถือบัตรควรทำเมื่อรู้ว่าบัตรหายมีดังนี้
- จดวันที่บัตรหายหรือถูกทำลาย เพื่อนับ 60 วัน
- โทรสอบถามสายด่วน 1548 หรือสำนักทะเบียนว่าต้องเตรียมเอกสารอะไร
- ยื่นคำขอมีบัตรใหม่ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ภายในกำหนด
- เตรียมค่าธรรมเนียมออกบัตร 100 บาท
- ถ้าได้ใบรับแทนบัตร ให้เก็บไว้และพกติดตัว
เอกสารที่ต้องใช้ยื่นขอบัตรใหม่ขึ้นกับแต่ละกรณี ควรโทร 1548 หรือสอบถามสำนักทะเบียนก่อนเดินทางไป จะได้ไม่เสียเที่ยว
ส่วนเรื่องการแจ้งความก่อนยื่นขอบัตรใหม่ ยังไม่มีข้อกำหนดในพระราชบัญญัติฉบับรวมที่กรมการปกครองเผยแพร่ ผู้ที่ไม่แน่ใจควรสอบถามสำนักทะเบียนว่าท้องที่ของตนต้องการหรือไม่
สำหรับผู้อายุไม่ถึง 15 ปี มาตรา 6 ฉ ให้ผู้ปกครองหรือผู้ดูแลยื่นแทน แต่เด็กยื่นเองได้ และตามมาตรา 11 วรรคสาม ถ้าเด็กยื่นเองแล้ว ผู้ปกครองไม่ต้องรับโทษ
กำหนด 60 วันอาจยาวขึ้นได้ในบางกรณี มาตรา 6 เบญจ ให้รัฐมนตรีขยายเวลาได้เมื่อมีเหตุสมควร สำหรับท้องที่หรือบุคคลใดก็ได้ โดยต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ประสบภัยจึงควรตรวจว่ามีประกาศขยายเวลาสำหรับพื้นที่ของตนหรือไม่ แต่ถ้ายังไม่มีประกาศ ต้องถือตามกำหนด 60 วันตามปกติ
เรื่องอายุบัตรก็เกี่ยวกับการทำบัตรใหม่ มาตรา 6 ทวิ กำหนดว่าบัตรมีอายุ 8 ปีนับแต่วันเกิดของผู้ถือบัตรที่ถึงกำหนดหลังวันออกบัตร และถ้าบัตรยังไม่หมดอายุเมื่อผู้ถือบัตรอายุครบ 70 ปี บัตรใบนั้นใช้ได้ตลอดชีวิต
ค่าทำบัตรใหม่ ใบรับ และใบแทนใบรับ คิดเท่าไร
ค่าออกบัตรใหม่กรณีบัตรหายคิดฉบับละ 100 บาท ตามอัตราค่าธรรมเนียมท้ายพระราชบัญญัติ ซึ่งแก้ไขโดยพระราชบัญญัติ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2554 ควรยืนยันกับสำนักทะเบียนอีกครั้งตอนไปยื่น
ค่าธรรมเนียมที่เกี่ยวข้องในอัตราเดียวกันมีสามรายการ
- ออกบัตรใหม่ตามมาตรา 6 จัตวา ฉบับละ 100 บาท
- ออกใบแทนใบรับ ฉบับละ 10 บาท
- ขอคัดและรับรองสำเนาข้อมูลเกี่ยวกับบัตร ฉบับละ 10 บาท
ใบรับคือเอกสารที่เจ้าหน้าที่ต้องออกให้ ถ้าออกบัตรให้ไม่ได้ในวันเดียวกัน ตามมาตรา 8 ใบรับใช้ได้เสมือนบัตรตามระยะเวลาที่ระบุไว้ในใบรับ ดังนั้นระหว่างรอบัตรใหม่ ผู้ถือบัตรยังใช้ใบรับแสดงตนได้ภายในช่วงเวลาที่เขียนไว้ในใบนั้น
มาตรา 8 ยังระบุว่าการใช้ใบรับให้ใช้ร่วมกับบัตรเดิม เว้นแต่เป็นกรณีขอมีบัตรครั้งแรกหรือบัตรหายหรือถูกทำลายทั้งหมด ถ้าบัตรหายหรือถูกทำลายทั้งใบ ใบรับจึงใช้ได้โดยไม่ต้องใช้ร่วมกับบัตรเดิม
ถ้าใบรับหายก็มีทางแก้ คือขอใบแทนใบรับ ซึ่งคิดฉบับละ 10 บาท ส่วนการขอคัดและรับรองสำเนาข้อมูลเกี่ยวกับบัตร ก็คิดฉบับละ 10 บาทเช่นกัน
เลย 60 วันปรับเท่าไร ทำไมบางเว็บบอก 200 บาท
ถ้าพ้น 60 วันแล้วไม่ยื่นขอบัตรใหม่ ผู้อายุ 15 ปีขึ้นไปต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 100 บาท ตามมาตรา 11 วรรคสอง คำว่า 'ไม่เกิน' หมายความว่า 100 บาทเป็นเพดานสูงสุดของค่าปรับ
ตัวเลข 200 บาทที่บางเว็บไซต์อ้างว่าเป็นค่าปรับบัตรหายเกินกำหนด น่าจะมาจากอีกมาตราหนึ่ง คือมาตรา 17 ซึ่งว่าด้วยการตรวจบัตร ผู้อายุ 15 ปีขึ้นไปที่ไม่สามารถแสดงบัตรหรือใบรับเมื่อเจ้าพนักงานตรวจบัตรขอตรวจ ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 200 บาท
สองมาตรานี้จึงเป็นโทษคนละเรื่อง มาตรา 11 คือโทษของการไม่ยื่นขอบัตรใหม่ภายใน 60 วัน ส่วนมาตรา 17 คือโทษของการไม่มีบัตรหรือใบรับให้เจ้าพนักงานตรวจ คนที่บัตรหายและยังไม่ได้ทำบัตรใหม่ จึงเสี่ยงทั้งสองข้อ เพราะอาจเลยกำหนด 60 วัน และอาจถูกขอตรวจบัตรโดยไม่มีอะไรแสดง
ใบรับช่วยในจุดนี้ เพราะมาตรา 17 ระบุว่าการแสดงใบรับก็ใช้ได้ ผู้ที่ยื่นเรื่องแล้วและถือใบรับติดตัวจึงมีเอกสารให้แสดงเมื่อถูกขอตรวจ
ถ้ามีคนเก็บบัตรไปใช้ ใครต้องรับโทษ
คนที่นำบัตรของผู้อื่นไปใช้แสดงว่าตนเป็นเจ้าของบัตร ต้องระวางโทษหนักกว่าค่าปรับกรณีไม่ยื่นบัตรใหม่มาก มาตรา 15 กำหนดโทษจำคุก 6 เดือนถึง 5 ปี และปรับ 10,000 ถึง 100,000 บาท
ผู้ถือบัตรเองก็ต้องระวัง มาตรา 16 กำหนดให้ผู้ยินยอมให้ผู้อื่นนำบัตรของตนไปใช้ในทางทุจริต ต้องระวางโทษจำคุก 3 เดือนถึง 3 ปี หรือปรับ 5,000 ถึง 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ผู้ถือบัตรที่บัตรหายโดยไม่ได้ยินยอมให้ใครใช้จึงต่างจากผู้ที่ให้คนอื่นยืมบัตรไปใช้ในทางทุจริต
อีกข้อที่ควรรู้คือเรื่องการยื่นขอบัตรใหม่ด้วยข้อมูลไม่จริง มาตรา 14(2) กำหนดว่าผู้แจ้งข้อความหรือแสดงหลักฐานเท็จเพื่อขอบัตรใหม่ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท ดังนั้นตอนยื่นขอบัตรใหม่ ควรให้ข้อมูลตามจริงทุกอย่าง
คำถามที่พบบ่อย
บัตรประชาชนหายแล้วต้องไปทำบัตรใหม่ภายในกี่วัน
ภายใน 60 วันนับแต่วันที่บัตรหายหรือถูกทำลาย ตามมาตรา 6 จัตวา ถ้าอยู่ในท้องที่ที่รัฐมนตรีประกาศขยายเวลาในราชกิจจานุเบกษา กำหนดอาจยาวกว่านี้
ทำบัตรใหม่เพราะบัตรหายเสียค่าธรรมเนียมเท่าไร
ฉบับละ 100 บาท ตามอัตราท้ายพระราชบัญญัติ ส่วนใบแทนใบรับและการคัดรับรองสำเนาข้อมูลบัตร ฉบับละ 10 บาท
ถ้าเลย 60 วันแล้วยังไม่ทำบัตรใหม่ โดนปรับเท่าไร
ผู้อายุ 15 ปีขึ้นไปต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 100 บาท ตามมาตรา 11 วรรคสอง ส่วน 200 บาทเป็นค่าปรับของการไม่แสดงบัตรหรือใบรับเมื่อถูกตรวจ ตามมาตรา 17
ระหว่างรอบัตรใหม่ ใช้ใบรับแทนบัตรได้ไหม
ได้ ใบรับใช้ได้เสมือนบัตรตามระยะเวลาที่ระบุไว้ในใบรับ ตามมาตรา 8 และถ้าบัตรหายหรือถูกทำลายทั้งใบ ใบรับใช้ได้โดยไม่ต้องใช้ร่วมกับบัตรเดิม
ที่มา: พระราชบัญญัติบัตรประจำตัวประชาชน พ.ศ. 2526 ฉบับรวมการแก้ไข เผยแพร่โดยกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย
