ไทยเดินหมากภาษีทรัมป์อย่างไร เมื่อไม่มีคำตอบที่ไม่เจ็บ

กติกาเปลี่ยนกลางเกม จาก IEEPA สู่ภาษีก็อกสอง

วันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ศาลสูงสุดสหรัฐฯ มีมติ 6 ต่อ 3 ในคดี Learning Resources v. Trump ว่าการใช้กฎหมายอำนาจเศรษฐกิจฉุกเฉิน (IEEPA) เพื่อเก็บภาษีนำเข้าทั่วโลกเป็นการใช้อำนาจเกินขอบเขต เพราะอำนาจกำหนดภาษีเป็นของสภาคองเกรสตามรัฐธรรมนูญ ภาษีตอบโต้ที่ไทยถูกเก็บในอัตรา 19% จึงสิ้นสภาพไปพร้อมกับคำตัดสิน

แต่เกมไม่ได้จบ ทำเนียบขาวตอบโต้ภายในไม่กี่วันด้วยการประกาศภาษีใหม่ 10% ทั่วโลกภายใต้มาตรา 122 ของกฎหมายการค้าปี 1974 ซึ่งเป็นอำนาจชั่วคราวที่มีเพดาน 15% และใช้ได้เพียง 150 วัน กรอบเวลาดังกล่าวกำลังจะครบกำหนดในช่วงปลายเดือนกรกฎาคมนี้ และสัญญาณจากสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ชัดเจนว่าไม้ต่อคือการไต่สวนตามมาตรา 301 ซึ่งเปิดสอบสวน 16 เขตเศรษฐกิจในประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง โดยมีชื่อประเทศไทยอยู่ในบัญชีนั้นด้วย

ความหมายในทางปฏิบัติคือ ภาษีทรัมป์รอบสองไม่ใช่การเก็บภาษีแบบครอบจักรวาลชุดเดิม แต่เป็นเครื่องมือทางกฎหมายที่แคบลง เจาะจงขึ้น และมุ่งเป้าเป็นรายประเทศรายอุตสาหกรรม ขณะที่ภาษีเฉพาะสินค้าตามมาตรา 232 ที่ไม่ถูกกระทบจากคำตัดสินศาล ยังคงกดทับสินค้าส่งออกสำคัญของไทย ทั้งรถบรรทุกและชิ้นส่วนที่ 25% รวมถึงเหล็กและอะลูมิเนียมที่ 50%

เสียเบี้ยเพื่อรักษากระดาน ต้นทุนที่ TDRI มองเห็น

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ประเมินกรอบข้อตกลงการค้าไทย-สหรัฐฯ ที่เจรจากันมาตั้งแต่ปีก่อนว่า ผลตอบแทนที่ไทยได้รับจำกัดกว่าที่จ่ายไปมาก สินค้าส่งออกไทยที่เข้าข่ายได้รับการยกเว้นภาษีจากสหรัฐฯ มีสัดส่วนไม่เกิน 2.86% ของมูลค่าการส่งออกไทยไปสหรัฐฯ ในปี 2024 ขณะที่ฝั่งไทยต้องยกเลิกภาษีนำเข้าสินค้าสหรัฐฯ เกือบทุกรายการ แก้ไขกฎระเบียบที่ถูกมองว่ากีดกันการค้า และเผชิญแรงกดดันให้เปิดตลาดสินค้าเกษตรเพิ่มเติม

ตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมคือข้อเสนอขยายโควตานำเข้าข้าวโพดจากสหรัฐฯ จาก 54,000 ตัน เป็น 1,000,000 ตัน พร้อมลดภาษีจาก 20% เหลือ 0% ซึ่งนักวิชาการ TDRI มองว่าเป็นแต้มต่อรองที่ไทยหยิบใช้ได้หลังภาษี IEEPA เป็นโมฆะ แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ในประเทศคือกลุ่มที่ต้องรับแรงกระแทกจากการเปิดตลาดโดยตรง เช่นเดียวกับผู้ผลิตในอุตสาหกรรมอื่นที่แข่งกับสินค้านำเข้าจากอเมริกา

นี่คือความหมายของคำว่า "เสียเบี้ย" ในเกมนี้ การรักษาความสัมพันธ์การค้ากับตลาดส่งออกอันดับหนึ่งในภาพรวม มีราคาที่ต้องจ่ายเป็นรายอุตสาหกรรม และ TDRI ตั้งข้อสังเกตว่ายิ่งรัฐบาลพยายามต่อรองขอคงมาตรการกีดกันที่ไม่ใช่ภาษีเพื่อปกป้องผู้ผลิตในประเทศมากเท่าไร อำนาจต่อรองขอลดภาษีในภาพรวมก็ยิ่งลดลง และยังไม่เอื้อต่อการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจในระยะยาวอีกด้วย