เชื้อราในสมอง C. bantiana CDC รายงานพบเพิ่มในสหรัฐฯ แต่ข้อมูลมาจากแล็บเดียว

เชื้อราในสมองชนิดนี้ทำให้เกิดโรคอะไร

C. bantiana ทำให้เกิดฝีในสมอง (brain abscess) หรือก้อนหนองที่เกิดในเนื้อสมอง เป็นราสีเข้มที่มีเม็ดสีเมลานิน CDC ระบุว่าเป็นเชื้อที่ก่อโรครุนแรงและชอบเข้าทำลายระบบประสาท ส่วนการติดเชื้อที่ปอดและผิวหนังมีรายงานน้อย

ข้อมูลทั่วไปของโรคที่รายงานอ้างถึงระบุว่า ผู้ป่วยมักไม่พบการติดเชื้อที่อวัยวะอื่นนอกสมอง และมักไม่เห็นแหล่งที่มาของเชื้อชัดเจน นี่เป็นลักษณะทั่วไปของโรค ไม่ใช่สัดส่วนที่นับจากผู้ป่วย 49 รายในรายงานนี้

รายงานระบุว่าเส้นทางที่เชื่อกันคือการหายใจเอาเชื้อเข้าไป หรือเชื้อเข้าทางบาดแผลที่ผิวหนัง แล้วกระจายไปสมองทางกระแสเลือด แต่แหล่งของเชื้อในธรรมชาติยังเข้าใจไม่ดี เพราะแทบไม่เคยแยกเชื้อนี้ได้จากสิ่งแวดล้อม และไม่มีระบบเฝ้าระวังโรคนี้เป็นประจำ ความรู้ส่วนใหญ่จึงมาจากรายงานผู้ป่วยรายบุคคลและการทบทวนงานวิจัยเก่า

เรื่องความรุนแรง รายงานอ้างงานวิจัยก่อนหน้าว่าผู้ติดเชื้อชนิดนี้เสียชีวิตราว 60-70% แม้ได้รับการรักษาเต็มที่ ตัวเลขนี้มาจากงานเดิมที่รายงานอ้างถึง ไม่ได้คำนวณจากผู้ป่วย 49 รายในรายงานนี้ เพราะข้อมูลผลการรักษาของผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่มี

ตัวเลขที่เพิ่มขึ้นมาจากแล็บแห่งเดียว จึงอ่านเป็นอุบัติการณ์จริงไม่ได้

ตัวเลขมาจากการรวบรวมผลตรวจของแล็บอ้างอิงทางคลินิกของ University of Washington เพียงแห่งเดียว ซึ่งใช้วิธีตรวจดีเอ็นเอเชื้อราแบบกว้าง (broad-range fungal PCR) ผู้ป่วยทั้งหมด 49 ราย แบ่งเป็นยืนยันแล้ว 48 ราย และเข้าข่าย (probable) 1 ราย มาจาก 22 เขตอำนาจรัฐของสหรัฐฯ คือ 21 รัฐและกรุงวอชิงตัน ดี.ซี.

ในปี 2009-2023 พบ 1-5 รายต่อปี แล้วเพิ่มเป็น 8 รายในปี 2024 และ 14 รายในปี 2025 รายงานไม่ได้แยกตัวเลขปี 2026 ไว้ต่างหาก

จุดที่ต้องระวังคือ จำนวนรายที่แล็บพบ ไม่เท่ากับ จำนวนผู้ป่วยจริงในประเทศ แล็บแห่งนี้รับตัวอย่างส่งตรวจจากหลายที่ ถ้าส่งตัวอย่างมามากขึ้น ก็ย่อมพบเชื้อได้มากขึ้น ทีมวิจัยจึงปรับตัวเลขโดยเทียบกับจำนวนตัวอย่างที่ส่งตรวจ ผลคืออัตราการตรวจพบต่อ 1,000 ตัวอย่างระบบประสาทส่วนกลางในกะโหลก (intracranial CNS specimens) เฉลี่ย 8.4 ในปี 2017-2023 แต่เป็น 26 ในปี 2025 หรือเพิ่มขึ้น 210%

ตัวอย่างที่ตรวจไม่ได้เป็นเนื้อเยื่อสมองอย่างเดียว แต่หมายถึงตัวอย่างจากระบบประสาทส่วนกลางภายในกะโหลกโดยรวม ผู้เขียนรายงานระบุว่าการเพิ่มขึ้นนี้ไม่ได้มาจากจำนวนตัวอย่างที่ส่งตรวจมากขึ้นเพียงอย่างเดียว และสาเหตุยังไม่ชัดเจน

รายงานยังบอกข้อจำกัดเองว่า ข้อมูลของผู้ป่วยด้านอาชีพและอาการทางคลินิกมีน้อย เพราะเป็นข้อมูลจากแล็บอ้างอิง วิธีสกัดดีเอ็นเอของแล็บเปลี่ยนไปในเดือน ก.พ. 2021 และข้อมูลรัฐที่ผู้ป่วยอยู่ รวมถึงผลการรักษา ก็ไม่ครบ ดังนั้นตัวเลขชุดนี้เป็นสัญญาณที่ควรติดตาม ไม่ใช่หลักฐานว่าเกิดการระบาด

ผู้ป่วยส่วนใหญ่สูงวัย รายงานเสนอให้แพทย์นึกถึงเชื้อนี้เมื่อพบฝีในสมอง

ผู้ป่วยมีอายุมัธยฐาน (ค่ากลางของอายุทั้งหมด) 68 ปี โดยครึ่งหนึ่งของกลุ่มอยู่ในช่วงอายุ 63-74 ปี ตัวอย่างส่วนใหญ่ 43 ราย (88%) เป็นการติดเชื้อในระบบประสาทส่วนกลาง อีก 6 ราย (12%) พบในปอด รัฐที่มีผู้ป่วยมากที่สุดคือแคลิฟอร์เนีย 6 ราย ฟลอริดาและเท็กซัสรัฐละ 5 ราย และเพนซิลเวเนีย 4 ราย รายงานระบุว่าการพบเชื้อในปอดสนับสนุนแนวคิดว่าเชื้ออาจเข้าสู่ร่างกายทางการหายใจ

เรื่องภูมิคุ้มกัน ข้อมูลรายผู้ป่วยในรายงานนี้มีจำกัด จึงยังสรุปไม่ได้ว่าผู้ป่วยกลุ่มนี้มีภูมิคุ้มกันต่ำกี่ราย ข้อมูลทั่วไปของโรคฝีในสมองจากหอสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ (MedlinePlus) ระบุว่าคนที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ มีโรคเรื้อรังอย่างมะเร็ง หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน เช่น คอร์ติโคสเตียรอยด์และเคมีบำบัด มีความเสี่ยงสูงกว่า แต่นั่นเป็นข้อมูลของฝีในสมองโดยรวม ไม่ใช่เฉพาะเชื้อราชนิดนี้

ข้อเสนอในรายงานมุ่งไปที่แพทย์และระบบสาธารณสุข แพทย์ควรนึกถึง C. bantiana ในผู้ป่วยที่มีฝีในสมอง ส่งตรวจทางอณูชีววิทยากับเนื้อเยื่อหรือน้ำไขสันหลังที่แล็บอ้างอิง ให้ยาต้านเชื้อราโดยเร็ว และพิจารณาผ่าตัดควบคู่กัน รายงานอ้างงานวิจัยจากฝรั่งเศสในผู้ป่วย 23 รายว่าการผ่าตัดร่วมกับยาอาจช่วยให้ผลดีขึ้น และระบุว่ายาสามชนิดร่วมกันเคยมีรายงานว่าได้ผลบ้าง แต่ยังไม่ทราบสูตรที่ดีที่สุด ส่วนระบบสาธารณสุข รายงานเรียกร้องให้มีการรายงานผู้ป่วยโรคนี้อย่างเป็นระบบ และให้ห้องปฏิบัติการเผยแพร่จำนวนที่ตรวจพบ เพื่อหาปัจจัยเสี่ยงและรูปแบบการแพร่เชื้อ

อาการที่ควรพบแพทย์ และสิ่งที่ยังไม่รู้ในไทย

รายงานของ CDC ไม่ได้อธิบายอาการสำหรับประชาชน ข้อมูลอาการของฝีในสมองโดยทั่วไปจาก MedlinePlus ระบุว่า อาการอาจค่อยๆ เกิดในเวลาหลายสัปดาห์ หรือเกิดขึ้นทันทีก็ได้ ได้แก่ ปวดหัว มีไข้และหนาวสั่น สับสนหรือคิดช้าลง ชัก คอแข็ง มีปัญหาด้านการพูด แขนขาอ่อนแรง (มักเป็นข้างเดียว) มองเห็นเปลี่ยนไป และอาเจียน MedlinePlus แนะนำให้ไปห้องฉุกเฉินทันทีเมื่อมีอาการเหล่านี้ อาการเหล่านี้พบได้ในโรคอื่นอีกมาก ไม่ได้บอกว่าเกิดจากเชื้อราชนิดนี้

สำหรับไทย รายงานนี้ไม่มีข้อมูลของไทย จึงบอกไม่ได้ว่าไทยมีหรือไม่มีผู้ป่วย รายงานของ CDC ก็ไม่ได้ระบุวิธีป้องกันหรือแหล่งรับเชื้อที่ชัดเจน เพราะผู้เขียนรายงานเองยังไม่ทราบที่มาของเชื้อ จึงไม่มีสิ่งที่ผู้อ่านต้องเปลี่ยนพฤติกรรมจากข่าวนี้

สิ่งที่ควรติดตามต่อคือผลการศึกษาปัจจัยเสี่ยง และการจัดระบบรายงานผู้ป่วยตามที่รายงานเรียกร้อง หากมีอาการทางสมองรุนแรงหรือผิดปกติฉับพลัน ให้ไปพบแพทย์ทันที และปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษาใดๆ

ที่มา: วารสาร MMWR ของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) เรื่อง Molecular Detections of Cladophialophora bantiana at a Clinical Reference Laboratory, United States, 2009-2026 (75(40):609-611) และ MedlinePlus หอสมุดการแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ หน้า Brain abscess