น้ำป่า น้ำหลาก น้ำท่วม ต่างกันอย่างไร ตามข้อมูลของกรมอุตุนิยมวิทยา น้ำป่าไหลหลากและน้ำท่วมฉับพลันคือน้ำที่มาเร็วบริเวณใกล้ภูเขาต้นน้ำ น้ำท่วมขังคือน้ำที่สะสมหรือขังอยู่ในพื้นที่ และน้ำล้นตลิ่งคือน้ำที่เกิดจากฝนหนักต่อเนื่องจนแม่น้ำระบายไม่ทัน ทั้งหมดอยู่ในกลุ่มอุทกภัย และเจอได้ในช่วงฝนตกหนัก
การรู้ว่าน้ำที่กำลังมาเป็นแบบไหน ช่วยให้ประเมินได้ว่าบ้านของเราเสี่ยงอย่างไร และควรเตรียมตัวอะไรไว้ก่อนฝนตกหนัก
น้ำป่า น้ำหลาก น้ำท่วม ต่างกันอย่างไรตามการแบ่งอุทกภัย
อุทกภัยคือภัยและอันตรายที่เกิดจากสภาวะน้ำท่วมหรือน้ำท่วมฉับพลัน ต้นเหตุคือฝนตกหนักหรือฝนตกต่อเนื่องนาน ฝนแบบนี้มาจากหลายปัจจัย เช่น หย่อมความกดอากาศต่ำ พายุหมุนเขตร้อน (พายุดีเปรสชัน พายุโซนร้อน พายุไต้ฝุ่น) ร่องมรสุมหรือร่องความกดอากาศต่ำ ลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ และบางกรณีเกิดจากเขื่อนพัง
กรมอุตุนิยมวิทยาแยกลักษณะของอุทกภัยเป็นสามกลุ่ม คือ น้ำป่าไหลหลากหรือน้ำท่วมฉับพลัน น้ำท่วมหรือน้ำท่วมขัง และน้ำล้นตลิ่ง คำว่า "น้ำป่า" กับ "น้ำหลาก" ที่หลายคนแยกเรียก จัดอยู่ในกลุ่มเดียวกันคือน้ำป่าไหลหลาก ส่วนน้ำที่ล้นจากแม่น้ำเรียกว่าน้ำล้นตลิ่ง
น้ำป่าไหลหลากและน้ำท่วมฉับพลันมาเร็วจากฝนเหนือภูเขา
น้ำป่าไหลหลากหรือน้ำท่วมฉับพลันมักเกิดในที่ราบต่ำหรือที่ราบลุ่มบริเวณใกล้ภูเขาต้นน้ำ เมื่อฝนตกหนักเหนือภูเขาอย่างต่อเนื่องนาน น้ำจึงไหลลงสู่ที่ราบอย่างรวดเร็ว ผู้ที่อาศัยใกล้ภูเขาหรือที่ลุ่มเชิงเขาจึงควรติดตามคำเตือนอย่างใกล้ชิดในช่วงฝนตกหนัก
สำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดนราธิวาส เผยแพร่ข้อมูลผ่านศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ (data.go.th) อธิบายเพิ่มว่า ดินโคลนถล่มมักเกิดพร้อมกับน้ำป่าไหลหลาก หรือเกิดตามหลังจากนั้น เมื่อดินและหินอุ้มน้ำไม่ไหว มวลดินและหินจะเคลื่อนตัวลงตามแรงโน้มถ่วง คนที่อยู่ใกล้เชิงเขาจึงต้องระวังทั้งน้ำและดินพร้อมกัน
น้ำท่วมขังเกิดจากระบายน้ำไม่ดี ส่วนน้ำล้นตลิ่งเกิดจากฝนหนักต่อเนื่อง
น้ำท่วมหรือน้ำท่วมขัง คือน้ำสะสมจำนวนมากที่ไหลในแนวราบจากที่สูงสู่ที่ต่ำ หรือน้ำที่ขังอยู่ในเมือง ต้นเหตุที่กรมระบุไว้มีสามอย่าง คือระบบระบายน้ำไม่ดี มีสิ่งกีดขวางทางน้ำ และมีน้ำทะเลหนุนในพื้นที่ชายฝั่ง
น้ำล้นตลิ่งเกิดจากปริมาณน้ำจำนวนมากที่มาจากฝนหนักต่อเนื่อง จนแม่น้ำระบายไม่ทัน เมื่อเทียบกัน น้ำป่าไหลหลากเน้นที่ความเร็วของน้ำที่ไหลลงสู่ที่ราบ ส่วนน้ำล้นตลิ่งเน้นที่ปริมาณน้ำที่ลำน้ำรับไม่ไหว สำหรับบ้านที่เคยถูกน้ำท่วม คำแนะนำพื้นฐานคือย้ายคน สัตว์เลี้ยง และสิ่งของไปไว้ที่สูงซึ่งพ้นระดับน้ำที่เคยท่วม

ก่อนฝนหนักควรเตรียมอะไรไว้บ้าง
ก่อนฝนหนักควรเตรียมของจำเป็นไว้ให้พร้อม และปฏิบัติตามคำเตือนพร้อมติดตามรายงานของกรมอุตุนิยมวิทยาอย่างต่อเนื่อง ของที่กรมแนะนำให้เตรียมก่อนเกิดอุทกภัยมีดังนี้
- ย้ายคน สัตว์เลี้ยง และสิ่งของไปที่สูงซึ่งพ้นระดับน้ำที่เคยท่วม
- ย้ายรถยนต์หรือยานพาหนะขึ้นที่สูง
- เตรียมกระสอบทรายไว้เสริมคันดินเมื่อน้ำสูงขึ้น
- เตรียมอาหารสำรองหลายวันและน้ำดื่มในภาชนะที่ปิดสนิท
- เตรียมยาและเวชภัณฑ์ รวมถึงยาสำหรับแมลงกัดต่อยและงูพิษ
- เตรียมวิทยุที่ใช้ถ่าน ไฟฉาย ถ่าน และเชือกมนิลาอย่างน้อย 10 เมตรไว้ยึดเหนี่ยวเมื่อกระแสน้ำเชี่ยว
บ้านที่อยู่ในพื้นที่ซึ่งเคยถูกน้ำท่วมนาน ควรเตรียมเรือไม้ เรือยาง หรือแพ ไว้ใช้ในกรณีน้ำท่วมนาน พร้อมเครื่องมือช่างไม้ ไม้กระดาน และเชือกสำหรับต่อแพ รายการเหล่านี้ควรเตรียมก่อนฝนตกหนัก ไม่ใช่รอให้มีประกาศเตือน
ขณะน้ำมาและหลังน้ำลดต้องระวังสิ่งที่ตามมา
ขณะเกิดอุทกภัย ให้ตัดระบบไฟฟ้าและปิดแก๊สหุงต้ม อยู่ในอาคารที่แข็งแรงและอยู่ที่สูงเหนือระดับน้ำเดิม รักษาความอบอุ่นของร่างกาย ไม่ขับขี่ยานพาหนะฝ่ากระแสน้ำหลาก ไม่เล่นหรือว่ายน้ำขณะน้ำท่วม และระวังสัตว์มีพิษที่หนีน้ำขึ้นมาอยู่บนบ้านและหลังคา ถ้าสถานการณ์คับขันให้เตรียมพร้อมอพยพ หรือทำตามคำแนะนำของทางราชการ โดยให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของชีวิตมากกว่าทรัพย์สิน
หลังน้ำลด งานแรกคือเก็บกวาดโคลนและเศษซาก ทำความสะอาดบ้านเรือนและถนน แล้วซ่อมระบบไฟฟ้า ประปา และโทรคมนาคมให้กลับสู่สภาพปกติโดยเร็ว หลังเหตุการณ์ผ่านไป ให้ช่วยเหลือผู้ประสบภัยด้านเสื้อผ้า อาหาร และการดำรงชีพ ควรเฝ้าระวังการเจ็บป่วยและโรคระบาดที่อาจเกิดจากสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปด้วย
ที่มา: กรมอุตุนิยมวิทยา หน้าข้อมูลอุทกภัย และชุดข้อมูลรายงานสถานการณ์อุทกภัยและดินถล่มของสำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัดนราธิวาส บนศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ (data.go.th)







