วัคซีนไอกรนในเด็กป้องกันโรคได้มากแค่ไหน ผลศึกษาจากรัฐอะแลสกาของสหรัฐฯ พบว่าเด็กที่ได้รับวัคซีน DTaP ตั้งแต่ 3 เข็มขึ้นไปป้องกันไอกรนได้ 96.2% และแม้ฉีดเพียง 1-2 เข็มก็ยังป้องกันได้ 85.3% ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ (Centers for Disease Control and Prevention หรือ CDC) เผยแพร่ผลศึกษานี้เมื่อ 15 ต.ค. 2569 ตัวเลขมาจากเด็กในสหรัฐฯ จึงใช้กับเด็กไทยโดยตรงไม่ได้ แต่พ่อแม่ใช้เป็นเหตุผลให้เปิดสมุดวัคซีนของลูกดูว่าฉีดครบตามนัดหรือยัง
รายงานนี้ลงในวารสาร Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR) ของ CDC ฉบับที่ 40 ปีที่ 75 ศึกษาในเด็กอายุ 6 เดือนถึง 6 ปี สิ่งที่ควรรู้ก่อนอ่านตัวเลขคือ การศึกษานี้เปรียบเทียบเด็กที่ป่วยเป็นไอกรนที่ตรวจยืนยันแล้ว กับเด็กที่มีอาการไอเฉียบพลันแต่ไม่พบว่าเป็นไอกรน ไม่ได้ติดตามเด็กกลุ่มหนึ่งไปข้างหน้า และไม่ได้วัดว่าป่วยหนักแค่ไหน
ผลศึกษาวัคซีนไอกรนในเด็กที่อะแลสกา ศึกษาเด็กอายุ 6 เดือนถึง 6 ปี
ทีมวิจัยใช้วิธีศึกษาแบบ matched case-control คือเลือกเด็กที่ป่วยเป็นไอกรนมาเทียบกับเด็กกลุ่มควบคุม ซึ่งเป็นเด็กที่มีอาการไอเฉียบพลัน ถูกตรวจหาเชื้อไวรัสทางเดินหายใจ และผลตรวจไอกรนเป็นลบหรือไม่ได้ตรวจ โดยจับคู่ตามปีเกิดและสถานพยาบาลที่เด็กไปรับบริการ แล้วปรับค่าตามเชื้อชาติและเดือนที่ป่วย ช่วงที่ศึกษาคือการระบาดระหว่างเดือน พ.ค. ถึง พ.ย. 2567 (ค.ศ. 2024)
ในช่วงนั้นมีผู้ป่วยไอกรนที่ยืนยันด้วยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ 113 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 193.0 ต่อประชากรแสนคนในเด็กกลุ่มอายุนี้ แต่ตัวเลขที่ใช้คำนวณประสิทธิผลของวัคซีนจริงมาจากผู้ป่วย 84 ราย เพราะทีมวิจัยตัดผู้ป่วย 7 รายที่เกิดนอกรัฐ และอีก 22 รายที่หากลุ่มเปรียบเทียบที่จับคู่ได้ไม่ได้ ผู้ป่วย 84 รายนี้ถูกเทียบกับเด็กกลุ่มควบคุม 229 ราย จากสถานพยาบาล 17 แห่ง
รวมผู้เข้าร่วมที่นำมาวิเคราะห์ทั้งหมด 313 คน แบ่งเป็นเด็กที่ฉีดครบ 198 คน หรือ 63% ฉีดบางเข็ม 35 คน หรือ 11% และไม่ได้ฉีด 80 คน หรือ 26% จำนวนเด็กที่ไม่ได้ฉีดมีไม่มากนัก ซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่ช่วงความเชื่อมั่นของบางตัวเลขกว้าง
ฉีดครบกับฉีดไม่ครบ ต่างกันแค่ไหน
เมื่อเทียบกับเด็กที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน เด็กที่ได้รับ DTaP ตั้งแต่ 3 เข็มขึ้นไปมีประสิทธิผลของวัคซีนที่ปรับค่าแล้ว 96.2% โดยช่วงความเชื่อมั่น 95% อยู่ที่ 89.6-98.6% ส่วนเด็กที่ฉีด 1-2 เข็มมีประสิทธิผล 85.3% ช่วงความเชื่อมั่น 95% อยู่ที่ 64.4-94.0% ฉีดครบให้ผลสูงกว่า แต่ฉีดไม่ครบก็ยังให้ความคุ้มครองอยู่มาก
อีกมุมหนึ่งที่รายงานเทียบไว้คือความเสี่ยงของเด็กที่ไม่ได้ฉีดเลย เด็กกลุ่มนี้มีโอกาสป่วยสูงกว่าเด็กที่ฉีดครบ 26.1 เท่า ช่วงความเชื่อมั่น 95% อยู่ที่ 9.6-70.9 ซึ่งกว้างมาก จึงไม่ควรจำตัวเลข 26.1 ว่าเป็นค่าที่แน่นอน ควรอ่านว่าเด็กที่ไม่ได้ฉีดเสี่ยงสูงกว่าอย่างชัดเจน ส่วนเด็กที่ฉีดไม่ครบมีอัตราส่วนโอกาสป่วย (odds) เป็น 3.8 เท่าของเด็กที่ฉีดครบ ช่วงความเชื่อมั่น 95% อยู่ที่ 1.7-8.6 ซึ่งก็กว้างเช่นกัน
ข้อจำกัดที่ CDC ระบุไว้เอง
CDC ระบุข้อจำกัดของการศึกษานี้ไว้หลายข้อ ข้อแรกคือไม่มีข้อมูลความรุนแรงของโรค ผลศึกษานี้จึงบอกไม่ได้ว่าวัคซีนลดการป่วยหนักหรือการเสียชีวิตได้เท่าไร บอกได้เฉพาะว่าป้องกันการป่วยเป็นไอกรนที่ตรวจยืนยันแล้วได้เท่าไร ข้อต่อมาคือผู้ป่วยที่หาคู่เปรียบเทียบไม่ได้ถูกตัดออกจากการวิเคราะห์ และกลุ่มควบคุมอาจมีเด็กที่เป็นไอกรนแต่ไม่ได้ตรวจ ซึ่งอาจทำให้ตัวเลขคลาดเคลื่อน
รายงานยังไม่ได้ประเมินว่าแม่ของเด็กได้รับวัคซีนหรือไม่ และเด็กที่ไปฉีดนอกรัฐอาจถูกจัดผิดกลุ่ม กลุ่มตัวอย่างมีขนาดไม่พอจะแยกวิเคราะห์ตามระยะเวลาหลังเข็มสุดท้าย ส่วนระยะเวลานี้ระหว่างผู้ป่วยกับกลุ่มควบคุมก็ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ผลที่ได้ใช้กับเด็กโตหรือผู้ป่วยอาการไม่รุนแรงที่ไม่ได้ไปหาหมอไม่ได้ ข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้ตัวเลข 96.2% และ 85.3% ควรอ่านเป็นภาพรวมจากการระบาดครั้งหนึ่งในรัฐหนึ่ง ไม่ใช่ค่าตายตัวที่รับประกันกับเด็กทุกคน
พ่อแม่ที่ลูกฉีดวัคซีนไอกรนไม่ครบ ควรทำอย่างไร
สิ่งที่ทำได้ทันทีคือเปิดสมุดบันทึกสุขภาพเด็กหรือสมุดวัคซีนของลูก ดูว่าวัคซีนป้องกันไอกรนได้รับกี่เข็มแล้ว และเข็มล่าสุดฉีดเมื่อไร ถ้าสมุดหาย หรือจำประวัติไม่ได้ ให้สอบถามสถานพยาบาลที่เคยพาลูกไปรับวัคซีน เพราะสถานพยาบาลมักเก็บบันทึกการฉีดไว้
ตารางวัคซีนไอกรนและช่วงอายุที่ต้องฉีดแต่ละเข็มของไทย ให้สอบถามจากสถานพยาบาลที่ลูกรับบริการ ผลศึกษาที่อะแลสกาไม่ได้บอกว่าไทยมีการระบาดแบบเดียวกัน และไม่ได้ใช้แทนตารางวัคซีนของไทยได้ ส่วนที่ผลศึกษานี้ช่วยยืนยันคือ การฉีดบางเข็มก็ยังดีกว่าไม่ฉีดเลย หากลูกตกเข็มไป ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรที่สถานพยาบาลเรื่องการฉีดตามให้ครบ ก่อนตัดสินใจเริ่มหรือเปลี่ยนแผนวัคซีนด้วยตัวเอง
ที่มา: รายงาน MMWR ฉบับที่ 40 ปีที่ 75 (เผยแพร่ 15 ต.ค. 2569) ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคของสหรัฐฯ (CDC)
