ภาวะหมดไฟในการทำงาน (burnout) คือความเครียดเรื้อรังจากงานที่จัดการไม่สำเร็จ ตามนิยามขององค์การอนามัยโลก สำหรับคนที่พยายามรีดประสิทธิภาพ (Productivity) ให้สูงสุดตลอดเวลา บทความนี้ชวนดูว่าภาวะนี้มีสัญญาณอย่างไร ดูแลใจเบื้องต้นอย่างไร และจะหาความพอดีกับงานได้อย่างไร
หมดไฟคือความเครียดจากงานที่สะสมจนจัดการไม่ไหว
องค์การอนามัยโลก (World Health Organization หรือ WHO) อธิบายว่า burnout เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากความเครียดเรื้อรังในที่ทำงานซึ่งจัดการไม่สำเร็จ มีสามด้านคือ รู้สึกพลังงานหมดหรือเหนื่อยล้า รู้สึกห่างเหินจากงานหรือมีความรู้สึกเชิงลบและเหยียดหยันต่องานของตัวเอง และประสิทธิภาพในการทำงานลดลง
WHO ระบุว่าคำนี้ใช้กับบริบทของการทำงานเท่านั้น และไม่ควรนำไปอธิบายประสบการณ์ในด้านอื่นของชีวิต ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 กรมสุขภาพจิต อธิบายในแนวเดียวกันว่า หมดไฟไม่ใช่โรคซึมเศร้า แต่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงด้านจิตใจที่มาจากความเครียดเรื้อรังในการทำงาน อย่างไรก็ตาม บทความอีกชิ้นของศูนย์เดียวกัน คือ ทำความรู้จัก 5 ปัญหาสุขภาพจิตคุกคามชีวิตวัยทำงาน เตือนว่า หากปล่อยไว้นาน อาจเสี่ยงเป็นโรคซึมเศร้าได้
ความคาดหวังสูงและภาระงานหนักคือต้นเหตุที่พบบ่อย
ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 ระบุสาเหตุของความเครียดสะสมไว้หลายข้อ ได้แก่ ความตึงเครียดและความกดดันจากการทำงาน 5-6 วันต่อสัปดาห์ ความคาดหวังที่สูง ภาระงานที่หนักและซับซ้อนเกินกว่าจะรับมือไหว และสภาพสังคมกับสิ่งแวดล้อมที่ตึงเครียด ถ้าเรามองตัวเองด้วยเป้าหมายที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ความคาดหวังต่อตัวเองก็กลายเป็นแรงกดดันอีกก้อนหนึ่งที่ต้องแบกไปด้วย
บทความ ทำความรู้จัก 5 ปัญหาสุขภาพจิตคุกคามชีวิตวัยทำงาน ระบุสัญญาณของคนที่เริ่มหมดไฟไว้ว่า เหนื่อยล้าทางอารมณ์ รู้สึกลบกับงาน ขาดแรงจูงใจ และประสิทธิภาพการทำงานลดลง ส่วนสัญญาณของความเครียดสะสม ได้แก่ นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก เก็บตัวเงียบ เบื่อหน่ายชีวิต และรู้สึกเศร้าหมอง บทความชิ้นเดียวกันนี้ยังระบุว่า หากปล่อยความเครียดสะสมไว้ อาจส่งผลต่อสุขภาพกาย เช่น หัวใจ ความดันโลหิต ไมเกรน และกระเพาะอาหาร
ดูแลใจเบื้องต้นด้วยวิธีที่ทำได้ทันที
สำหรับคนทำงานที่เริ่มเหนื่อยล้า ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 แนะนำแนวทางดูแลตนเองเบื้องต้น 6 ข้อ ดังนี้
- แบ่งงานออกเป็นส่วนย่อยๆ
- หาเวลาคิดเรื่องดีๆ เพื่อให้รู้สึกเป็นบวกบ้าง
- ท้าทายความคิดของตนเอง และเชื่อมั่นว่าตนเองทำได้
- ออกกำลังกายหรือขยับร่างกายให้มากขึ้น
- วางแผนล่วงหน้า เช่น จดรายการสิ่งที่ต้องทำ
- พูดคุยกับคนที่ไว้ใจ เช่น เพื่อน ครอบครัว หรือเพื่อนร่วมงาน
หลายข้อในรายการนี้เป็นการลดแรงกดดันจากงานที่ดูใหญ่เกินตัว เช่น การแบ่งงานเป็นชิ้นเล็กและการวางแผนล่วงหน้า

ถามว่าแค่ไหนถึงพอดี แทนที่จะถามว่าทำอย่างไรให้ได้มากขึ้น
วิธีหาความพอดีเริ่มจากเปลี่ยนคำถามที่ถามตัวเองในแต่ละวัน จากเดิมที่ถามว่าจะทำอย่างไรให้ได้มากขึ้นอีก เป็นถามว่าวันนี้แค่ไหนถึงพอดีกับแรงที่เรามี
ถ้ารู้สึกเศร้า หดหู่ เบื่อหน่ายสิ่งรอบตัว ทุกข์ทรมานกับการใช้ชีวิต หรือมีความคิดไม่อยากมีชีวิตอยู่ ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ และสามารถโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่มหรือเปลี่ยนการรักษา
ที่มา: องค์การอนามัยโลก (WHO) เรื่อง Burn-out an occupational phenomenon; ศูนย์สุขภาพจิตที่ 7 กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข บทความเรื่องภาวะหมดไฟในการทำงาน และบทความ ทำความรู้จัก 5 ปัญหาสุขภาพจิตคุกคามชีวิตวัยทำงาน







