ถ้ามีบ้านพ่อแม่หรือบ้านของครอบครัวรออยู่แล้ว คำถามแรกก่อนซื้อบ้านใหม่คือซื้อเพราะต้องใช้จริง หรือเพราะยังไม่ได้ตัดสินใจเรื่องบ้านเดิม การแยกครอบครัวหรือการย้ายไปใกล้ที่ทำงานเป็นเหตุผลที่สมเหตุสมผล แต่ภาระหนี้และอนาคตของบ้านเดิมต้องคิดไปพร้อมกัน
เหตุผลที่คนมีบ้านพ่อแม่แล้วยังซื้อบ้านใหม่
เหตุผลที่มักได้ยินมี 3 ข้อ ข้อแรกคือการแยกครอบครัว เมื่อแต่งงานหรือมีลูก หลายคนอยากมีพื้นที่ของตัวเอง ไม่อยู่ร่วมกับพ่อแม่ ข้อสองคือที่ทำงาน ถ้าบ้านเดิมอยู่ไกลจนเดินทางไปกลับไม่ไหว การหาที่อยู่ใกล้งานก็เป็นเรื่องจำเป็น ข้อสามคือยังไม่รู้ว่าบ้านเก่าจะทำอะไรดี ปล่อยไว้ ขาย ซ่อมแล้วอยู่ หรือให้เช่า เมื่อตัดสินใจเรื่องนี้ไม่ได้ ก็เลยเดินไปทางที่ง่ายกว่า คือกู้ซื้อที่ใหม่
สองข้อแรกเป็นเหตุผลที่ตรวจสอบได้ ลองถามว่าเดินทางจริงๆ ใช้เวลาเท่าไร และอยู่แยกแล้วค่าใช้จ่ายรวมเพิ่มเท่าไร ส่วนข้อสามเป็นเหตุผลที่ควรทบทวนมากที่สุด เพราะถ้าซื้อบ้านใหม่เพียงเพราะยังไม่ได้คิดเรื่องบ้านเดิม สิ่งที่ได้มาคือหนี้ก้อนใหม่ ขณะที่บ้านเดิมยังต้องมีคนดูแลอยู่ดี
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือบ้านเดิมมีโฉนดอยู่ในชื่อใคร ควรเช็กให้ชัดและคุยกันในครอบครัวตั้งแต่ตอนนี้ จะได้เห็นภาพว่าใครจะดูแลบ้านหลังนั้น และมีทางเลือกอะไรบ้าง ก่อนตัดสินใจกู้เงินก้อนใหม่
ภาระผ่อนบ้านใหม่เทียบกับค่าดูแลบ้านเดิม
บ้านใหม่ที่กู้ซื้อหมายถึงค่างวดที่ต้องจ่ายต่อเนื่องทุกเดือนไปอีกหลายปี ขณะที่บ้านของครอบครัวที่ผ่อนหมดแล้วไม่มีค่างวด ค่าใช้จ่ายหลักคือการซ่อมแซมและดูแลรักษา ให้เทียบเงินที่ต้องออกทุกเดือนของสองทางว่าต่างกันเท่าไร แล้วดูว่าเงินส่วนต่างนั้นมีทางใช้อย่างอื่นหรือไม่
วิธีที่ทำได้เลยคือเขียนตัวเลขของตัวเองลงกระดาษ ฝั่งบ้านใหม่ ให้ใส่ค่างวดตามสินเชื่อที่ธนาคารเสนอ ค่าส่วนกลางหรือค่าบำรุงรักษา และค่าเดินทาง ฝั่งบ้านเดิม ให้ใส่ค่าซ่อมที่ต้องทำ ค่าเดินทางไปที่ทำงาน และค่าเช่าที่ต้องจ่ายถ้าเลือกอยู่แยก แล้วดูว่าส่วนต่างเทียบกับรายได้ของครอบครัวแล้วเป็นสัดส่วนเท่าไร ตัวเลขที่ได้จะบอกได้ดีกว่าความรู้สึกว่าคุ้มหรือไม่
อย่าลืมคิดถึงสิ่งที่เปลี่ยนได้ในอนาคตด้วย รายได้อาจขึ้นหรือลง พ่อแม่อาจต้องการคนดูแล และแผนของครอบครัวอาจเปลี่ยนใน 5 ปีข้างหน้า หนี้ที่ต้องผ่อนยาวจึงควรทดสอบว่ายังจ่ายไหวหรือไม่ แม้รายได้ไม่เป็นไปตามที่คาด

บ้านว่างในญี่ปุ่นเพิ่มเป็นสถิติ ตัวอย่างของบ้านที่ไม่มีคนอยู่
ญี่ปุ่นเป็นตัวอย่างที่ให้เห็นว่าบ้านที่ไม่มีใครอยู่สะสมได้มากแค่ไหน สำนักงานสถิติญี่ปุ่น (Statistics Bureau of Japan) สังกัดกระทรวงกิจการภายในและการสื่อสาร (Ministry of Internal Affairs and Communications) สำรวจเมื่อ 1 ต.ค. 2566 พบบ้านว่าง 9.00 ล้านหลัง สูงสุดเท่าที่เคยสำรวจ เพิ่มจาก 8.49 ล้านหลังในปี 2561 คิดเป็น 13.8% ของที่อยู่อาศัยทั้งหมด จำนวนบ้านว่างเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง และในช่วง 30 ปีนับจากปี 2536 เพิ่มเป็นราว 2 เท่า
ในจำนวนนี้ มี 3.85 ล้านหลังที่ไม่ใช่บ้านว่างเพื่อให้เช่า ขาย หรือใช้เป็นบ้านพักตากอากาศ เอกสารเดียวกันอธิบายว่าบ้านกลุ่มนี้รวมถึงบ้านที่คนในบ้านไม่อยู่เป็นเวลานาน เช่น ย้ายงานหรือเข้าโรงพยาบาล หรือบ้านที่ตั้งใจจะรื้อสร้างใหม่ บ้านกลุ่มนี้คิดเป็น 5.9% ของที่อยู่อาศัยทั้งประเทศ เพิ่มขึ้น 370,000 หลังจากปี 2561 ส่วนอัตราบ้านว่างสูงสุดคือจังหวัดวากายามะและโทคุชิมะที่ 21.2%
ตัวเลขนี้เป็นของญี่ปุ่น จึงไม่ควรใช้ทำนายสถานการณ์ในไทยโดยตรง สิ่งที่หยิบมาคิดต่อได้คือบ้านที่ปล่อยว่างยังต้องมีคนดูแลและมีค่าใช้จ่ายอยู่ ถ้าบ้านเดิมของครอบครัวจะถูกปล่อยว่างต่อไป ควรมีแผนว่าใครจะดูแล และจะขายหรือให้เช่าเมื่อไร
ก่อนเซ็นสัญญากู้ ถามตัวเอง 3 ข้อ
ก่อนตัดสินใจซื้อบ้านใหม่ ลองตอบคำถามเหล่านี้ให้ชัด
- บ้านเดิมของครอบครัวมีแผนหรือยัง ใครดูแล จะขาย ซ่อม ให้เช่า หรืออยู่เอง
- บ้านใหม่ตอบความต้องการจริงหรือไม่ เช่น ระยะทางไปที่ทำงาน การดูแลพ่อแม่ในอนาคต แผนมีลูก
- ภาระหนี้คุ้มหรือไม่เมื่อเทียบกับทางเลือกอื่น เช่น เช่าอยู่ ปรับปรุงบ้านเดิม หรือกลับไปอยู่กับครอบครัว
คำถามข้อสุดท้ายยังรวมถึงคำถามว่าจะซื้อไว้อยู่ยาว หรืออยู่ชั่วคราวแล้วขายต่อ ถ้าตั้งใจอยู่ยาว ให้ลองนึกภาพอีก 20 ปีข้างหน้า เมื่อลูกโตและย้ายออก เมื่อพ่อแม่ต้องการคนดูแล หรือเมื่อรายได้เปลี่ยน บ้านหลังนั้นยังตอบโจทย์อยู่หรือไม่ ถ้าตั้งใจอยู่ชั่วคราว ต้องคิดด้วยว่าถ้าขายไม่ได้ตามที่หวัง ยังผ่อนต่อไหวหรือเปล่า
ถ้าตอบได้ครบทั้ง 3 ข้อและตัวเลขยังไหว การซื้อบ้านใหม่ก็เป็นการตัดสินใจที่มีเหตุผล แต่ถ้ายังตอบข้อแรกไม่ได้ การเริ่มคุยกับครอบครัวเรื่องบ้านเดิมก่อน อาจช่วยให้เห็นทางเลือกที่ไม่ต้องกู้เงินก้อนใหม่ หรือกู้ในวงเงินที่เบาลง
ที่มา: สำนักงานสถิติญี่ปุ่น กระทรวงกิจการภายในและการสื่อสาร เอกสารเผยแพร่ผลสำรวจที่อยู่อาศัยและที่ดิน ปี 2566 ฉบับสรุปเบื้องต้น (30 เม.ย. 2567)







